Blog

Ważny, często popełniany błąd poznawczy

AUTOR: PIOTR ZIELONKA

Foto: Andrea Piacquadio – Pexels

Czy przeczytałeś książkę „Otoczeni przez idiotów”? A może „ Mój szef jest idiotą”?  A czy zainteresowało Cię opracowanie „Jak radzić sobie z ludźmi, których nie da się znieść?”  Czy widzisz już wspólną cechę powyższych tytułów? Wszystkie one odwołują się do pewnej, silnej, tendencji, kierującej Twoim myśleniem, nie tylko w biznesie. Spróbuj odpowiedzieć sobie na poniższe pytania, a szybko odgadniesz, jaka to tendencja.

 

Przypomnij sobie jakiś swój sukces i zastanów się nad jego przyczynami. 
Jesteś skłonny uznać, że zawdzięczasz go raczej:

a) szczęśliwemu przypadkowi, pomocy przyjaciół, znajomościom,

b). własnym umiejętnościom, pomysłowości, ciężkiej pracy,

c). inna odpowiedź.

Przypomnij sobie jakąś swoją porażkę i zastanów się nad jej przyczynami. Przyczyny tej porażki to:

a). pech, wrogie nastawienie innych osób, ich niekompetencja bądź nieudolność,

b). Twoje własne błędy, nieumiejętność, niezorganizowanie, lenistwo, 

c). inna odpowiedź.

Twój przyjaciel opisuje Ci swój konflikt z przełożonym. Jaką najprawdopodobniej wyrobisz sobie opinię?

a) że wina zapewne leży po obu stronach,

b) że winny jest przede wszystkim Twój przyjaciel,

c) że winny jest przede wszystkim przełożony Twojego przyjaciela,

d) że powinieneś zapoznać się z także z wersją drugiej strony konfliktu.

e). inna odpowiedź.

Relacjonujesz przyjacielowi swój konflikt z przełożonym. Z Twojej opowieści będzie wynikać, że:

a). wina leży po obu stronach konfliktu,

b). winny jest przede wszystkim Twój przełożony,

c). wina leży przede wszystkim po Twojej stronie,

d). Twój rozmówca powinien zapoznać się także z wersją drugiej strony konfliktu,

e). inna odpowiedź.

Polityk, którego popierasz, odnosi sukces w wyborach. Przychodzi Ci do głowy, że osiągnął to:

a). na skutek przypadkowego zrządzenia losu, skutecznej propagandy, błędnego, wypaczonego myślenia wyborców,

b). dzięki temu, że jest dobrym politykiem, uczciwym człowiekiem, o wielkich walorach intelektualnych,

c). inna odpowiedź.

Polityk, którego jesteś przeciwnikiem, odnosi sukces w wyborach. Masz wrażenie, że stało się tak przede wszystkim:

a). na skutek przypadkowego zrządzenia losu, skutecznej propagandy, błędnego, wypaczonego myślenia wyborców,

b). dzięki temu, że jest dobrym politykiem, uczciwym człowiekiem, o wielkich walorach intelektualnych,

c). inna odpowiedź.

W telewizji przedstawiają przedsiębiorcę, który w ciągu 10 lat zdobył ogromny majątek. Jesteś skłonny myśleć, że:

a). udało mu się, bo miał odpowiednich przyjaciół i mnóstwo szczęścia,

b). majątek zdobył dzięki własnym umiejętnościom, pomysłowości oraz ciężkiej pracy,

c). inna odpowiedź.

Napotykasz bezdomnego, który prosi Cię o datek.  Pierwsze, co Ci przychodzi do głowy jako powód jego ubóstwa, to:

a) jego życiowy pech, choroba, trudne dzieciństwo,

b) jego lenistwo, nałogi, niezdolność do znalezienia pracy,

c). inna odpowiedź.

Zapewne zauważyłeś już tendencję, o której wspomnieliśmy. Otóż w wielu sytuacjach (biznesowych) dokonujemy jednostronnej, błędnej atrybucji.

1). Własny sukces przypisujemy swoim cechom wewnętrznym, a więc predyspozycjom, umiejętnościom, cechom osobowościowym, a sukces innych – okolicznościom zewnętrznym, korzystnej sytuacji, wsparciu społecznemu. Odwrotnie rzecz się ma w przypadku porażek. Wydaje nam się, że pod względem moralnym i osobowościowym jesteśmy lepsi od innych.

2). Charakteryzuje nas egotyzm atrybucyjny. Przypisujemy sobie sprawczość pozytywnych wydarzeń, natomiast za negatywne zdarzenia winimy otoczenie. W sytuacjach konfliktowych niemal zawsze przedstawiamy siebie jako stronę uczciwą, o dobrych intencjach, niewłaściwie potraktowaną przez innych.

3). Gdy słuchamy czyjejś relacji na temat konfliktu, w jaki popadła, automatycznie stajemy po jej stronie, rzadko kiedy wykazujemy chęć wysłuchania także drugiej strony. 

4). Mamy błędne wrażenie, że ludzie sami są winni nieszczęść, które im się przytrafiły. Ulegamy przez to złudzeniu sprawiedliwego świata, w sposób nieuprawniony sądząc, że „wszystko, co się wydarza, ma swój ukryty sens”.

Nasza intuicja nie pomoże nam wyzbyć się niepoprawnych atrybucji. Dzięki nim czujemy się lepiej, choć w rzeczywistości błądzimy. Aby poprawić te atrybucje należałoby zwiększyć nasz wysiłek poznawczy, co nie zawsze jest rzeczą przyjemną. Od starożytności ludzie ze zmiennym szczęściem starali się zachęcić siebie i innych do takiego wysiłku. Przykładem jest słynna maksyma prawnicza: audiatur et altera pars – wysłuchaj też drugiej strony.  Szkoda, że w biznesie i w życiu codziennym maksyma ta jest nader rzadko stosowana. Wydaje się, że świat byłby o wiele lepszy, gdybyśmy na co dzień zdawali sobie sprawę z naszych niepoprawnych atrybucji, z jednej strony chroniących nasze ego, upraszczających rzeczywistość,  z drugiej strony prowadzących do nieuprawnionych, niesprawiedliwych sądów, opinii oraz postaw.

Literatura

Kurzban, Robert. (2014).  Dlaczego wszyscy (inni) są hipokrytami? CeDeWu.

Svenson, Ola. (1981). Are we all less risky and more skillful than our fellow drivers?. Acta psychologica, 47(2), 143-148.

Tyszka, T. (1999). Psychologiczne pułapki oceniania i podejmowania decyzji. GWP.

Wojciszke, Bogdan; Doliński, Dariusz. (2008). Psychologia społeczna, GWP.

Tavris, C., Aronson, E. (2008). Błądzą wszyscy (ale nie ja). Smak Słowa.

https://neuroskoki.pl/aby-dobrze-o-sobie-myslec-czyli-egotyzm-atrybucyjny-i-dysonans-poznawczy/

https://segritta.pl/podstawowy-blad-atrybucji-i-egotyzm-atrybucyjny-wiekszosc-z-nas-podlega-tym-mechanizmom-psychologicznym/

podziel się na:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp

ZAPISZ SIĘ NA STUDIA

Trwają zapisy na XXXV edycję studiów podyplomowych "Psychologia Biznesu dla Menedżerów"
START
10 x 2020

polecane książki:

SZUKAJ NA BLOGU: